بورزند زيانكارند ( 121 ) . اى بنى اسرائيل به ياد آوريد آن نعمتى كه بشما انعام كردم و اينكه شما را بر مردم معاصرتان برترى دادم ( 122 ) . و بترسيد از روزى كه هيچ نفسى جوركش نفس ديگر نمىشود و از هيچكس عوض پذيرفته نمىگردد و شفاعت سودى به حال كسى ندارد و يارى هم نمىشوند ( 123 ) . بيان * ( ( وَلَنْ تَرْضى عَنْكَ الْيَهُودُ وَلَا النَّصارى ) ) * الخ ، در اينجا باز بعد از سخن از مشركين ، دوباره بفراز قبلى كه سخن از يهود و نصارى مىكرد ، برگشته و در حقيقت خواسته است دامن گفتار را كه پراكنده شد جمع و جور كند ، پس كانه بعد از آن خطابها و توبيخها كه از يهود و نصارى كرد ، روى سخن برسول خود كرده كه اين يهوديان و مسيحيان كه تا كنون در باره آنها سخن مىگفتيم و دامنه سخنان ما به مناسبت بكفار و مشركين كشيده شد ، هرگز از تو راضى نميشوند مگر وقتى كه تو به دين آنان درآيى ، دينى كه خودشان به پيروى از هوى و هوسشان تراشيده و با آراء خود درست كرده‌اند . و لذا در رد اين توقع بيجاى آنان ، دستور ميدهد بايشان بگو : * ( ( إِنَّ هُدَى اللَّه هُوَ الْهُدى ) ) * هدايت خدا هدايت است ، نه من درآورىهاى شما ، مىخواهد بفرمايد : پيروى ديگران كردن ، بخاطر هدايت است و هدايتى به غير هدايت خدا نيست ، و حقى بجز حق خدا نيست تا پيروى شود و غير هدايت خدا - يعنى اين كيش و آئين شما - هدايت نيست ، بلكه هواهاى نفسانى خود شماست كه لباس دين بر تنش كرده‌ايد و نام دين بر آن نهاده‌ايد . پس در جمله : * ( ( قُلْ إِنَّ هُدَى اللَّه ) ) * الخ ، هدايت را كنايه از قرآن گرفته و آن گاه آن را به خدا نسبت داده و هدايت خدايش معرفى كرده ، و در نتيجه بطريق قصر قلب صحت انحصار - غير از هدايت خدا هدايتى نيست - را افاده كرده است و با اين انحصار فهمانده كه پس ملت و دين آنان خالى از هدايت است ، از اينهم نتيجه گرفته كه پس دين آنان هوى و هوسهاى خودشان است ، نه دستورات آسمانى . لازمه اين نتيجه ها اينست كه پس آنچه نزد رسول خدا ( ص ) است ، علم است و آنچه نزد خود آنان است ، جهل و چون سخن بدينجا كشيد ، ميدان براى اين تهديد باز شد كه بفرمايد : ( اگر بعد از اين علمى كه به تو نازل شده ، هواهاى آنان را پيروى كنى ، آن گاه از ناحيه خدا نه سرپرستى خواهى داشت و نه ياورى . حال ببين كه در اين يك آيه چه اصولى ريشه دار از برهانى عقلى نهفته شده : و با همه